Begrijpen of uitleggen? Het geschil over de historische wetenschap!

Begrijpen of uitleggen? Het geschil over de historische wetenschap!

Vandaag draait het allemaal om de spannende discussie over het onderscheid tussen ‘verklaren’ en ‘begrijpen’ in de geschiedenis. Dit onderwerp, dat eind 19e eeuw in Duitsland ontstond, werpt licht op hoe historici en geesteswetenschappers gebeurtenissen interpreteren en analyseren.

Hoe kom je tot de kern van het complexe spel van de geschiedenis? Het antwoord hierop werd grotendeels gevormd door Wilhelm Dilthey, een invloedrijke denker van zijn tijd. Hij betoogde dat de methoden van de geesteswetenschappen niet dezelfde zekerheid kunnen bereiken als de natuurwetenschappen. Rekening houden met de motivaties van historische actoren en hun interacties speelt een cruciale rol. Deze differentiatie is niet alleen een academisch construct, maar vormt de basis waarop we de geschiedenis begrijpen.

Dilthey werd geboren op 19 november 1833 in Biebrich-Mosbach en groeide op in een theologisch milieu. Als zoon van een predikant leerde hij al op jonge leeftijd de kunst van het begrijpen. Zijn academische carrière leidde hem via studies in theologie, geschiedenis en filosofie naar een positie die hem als redacteur en docent aan de universiteiten van Berlijn en Bazel bracht. Zijn belangrijkste werk, ‘Inleiding tot de geesteswetenschappen’, werd een mantra voor iedereen die op dit gebied werkzaam is. Dilthey probeerde de geesteswetenschappen te onderscheiden van de natuurwetenschappen en het concept van ‘begrijpen’ centraal te stellen in de discussie. Zo beschrijft hij dat het verleden niet alleen verklaard moet worden, maar ook begrepen moet worden.

Het onderscheid tussen causaliteit en motivatie

Het debat van vandaag laat zien dat het positivisme, opgericht door Auguste Comte, vaak zoekt naar duidelijke causale verbanden, terwijl de Duitse sociologie, vooral die van Max Weber, een genuanceerder aanpak hanteert. Historici als Marc Bloch definiëren geschiedenis als ‘verhaal door middel van sporen’, waarbij documentair bewijsmateriaal met verhalende elementen wordt verweven en tegelijkertijd de uitdagingen van bronnenkritiek worden geconfronteerd.

Een andere belangrijke factor is wat Reinhart Koselleck het ‘veto van bronnen’ noemt. Dit maakt duidelijk dat feiten niet willekeurig kunnen worden vervangen of gemanipuleerd. Historici zijn verplicht hun documenten te citeren en de authenticiteit ervan zorgvuldig te onderzoeken. Dit brengt ons bij de vier centrale aspecten die Denis Thouard, directeur van het CNRS in Parijs, heeft geïdentificeerd: bronnenanalyse, bronnenkritiek, interpretatie van de bronnen en tenslotte de vertelling van de resultaten in poëtische vorm.

Een levendige discussie op spiritueel gebied

Christophe Bouton, hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Bordeaux Montaigne, voegt een nieuwe dimensie toe aan dit debat door Hegels opvattingen over tijd en geschiedenis te bespreken. Dit laat zien hoe verweven de theorieën en benaderingen zijn en hoe er een versnelde uitwisseling plaatsvindt tussen verschillende denktradities. De kwestie van de discipline van de geschiedenis en haar methoden blijft daarom een ​​centraal thema in het Duitse denken.

Het debat over ‘verklaren’ en ‘begrijpen’ heeft zijn relevantie niet verloren en is nog steeds een hot topic onder geesteswetenschappers. De invloed van Dilthey's ideeën en de daaropvolgende discussies blijven het landschap van de historische wetenschap bepalen. Dit maakt het duidelijk: de classificatiestandaard is niet alleen academisch, maar ook sociaal van enorm belang.

De grens tussen ‘begrijpen’ en ‘verklaren’ blijft dus minder rigide dan je zou denken, wat perspectieven opent voor nieuw onderzoek en historische verhalen.

In een tijd waarin het geheugen van de mensheid wordt bedreigd, bijvoorbeeld door de invloed van de digitale wereld vastgelegd in de Wayback Machine, is het nog belangrijker om goed naar ons verleden te kijken en de instrumenten en methoden die ons ter beschikking staan ​​te waarderen. Een roep om financiële steun voor dergelijke archiveringsprojecten is daarom meer dan alleen een economische zorg, het is een bijdrage aan het culturele geheugen en de culturele identiteit.

Voor meer informatie over deze fascinerende onderwerpen kunt u de gedetailleerde standpunten en discussies in deze artikelen lezen: Radio Frankrijk, Wikipedia En Archief.org.