De machtsstrijd in Armenië: de kerk verdedigt zichzelf tegen staatsrepressie!

De machtsstrijd in Armenië: de kerk verdedigt zichzelf tegen staatsrepressie!

In Armenië sudderen de zaken: de spanningen tussen de regering en de Armeens-Apostolische Kerk bereiken een nieuw hoogtepunt. Vertegenwoordigers van Christian Solidarity International (CSI) hebben onlangs vernomen dat zij geen toegang konden krijgen tot gedetineerde geestelijken en leden van deze legendarische kerk. Joel Veldkamp van CSI zei dat de huidige situatie “zeer verontrustend” is en dat de mensenrechtensituatie in Armenië meer aandacht vereist. De delegatie van CSI was van 13 tot 17 november 2025 in Jerevan, waar ze religieuze hoogwaardigheidsbekleders en mensenrechtenadvocaten ontmoetten. De bijeenkomsten gingen door, maar het geplande bezoek aan gevangengenomen kerkvertegenwoordigers werd snel afgeblazen door het ministerie van Justitie – een besluit dat Veldkamp bekritiseerde als ‘onwettig’.

Bijzonder zorgwekkend was de repressie tegen onafhankelijke media waarvan de delegatie op de dag van aankomst getuige was. Twee podcasters en een journalist zitten momenteel in staatshechtenis – een alarmerende ontwikkeling die de persvrijheid in Armenië enorm in gevaar brengt. Tegen deze achtergrond vond het eerste “Nationale Gebedsontbijt” in Armenië plaats, maar werd slecht bezocht. Alleen een vertegenwoordiger van de Armeense Apostolische Kerk, bisschop Daniel Findikyan, was aanwezig, terwijl Levergens rol in de samenleving steeds meer in twijfel wordt getrokken.

Staat en kerk: een gespannen relatie

De Armeens-Apostolische Kerk speelt een enorm belangrijke rol in de identiteit en geschiedenis van het Armeense volk. In Armenië is de verbinding tussen kerk en staat traditioneel nauw, wat de grondwettelijk erkende rol van de kerk als ‘nationale kerk’ onderstreept. Deze 권etako-coöptatiementaliteit, voor het laatst verankerd onder leiding van premier Nikol Pashinyan, is sinds 2018 steeds meer een prioriteit geworden. Een geplande constitutionele hervorming die de kerk van haar bevoorrechte status zou ontdoen, veroorzaakt verdere controverse. Pashinyan heeft zich in het verleden met gevoelige kwesties voor de kerk bezig gehouden. Bisschop Garegin II werd publiekelijk beschuldigd en riep in ruil daarvoor de steun in van voormalig president Robert Kocharyan.

De geschillen krijgen steeds meer een persoonlijke dimensie: Pashinyan beschuldigde Garegin II ervan zijn celibaat te schenden, terwijl de kerk de premier confronteert met beschuldigingen van machtsmisbruik. In het weekend van deze escalatie werd aartsbisschop Bagrat Galstanyan gearresteerd, verdacht van het beramen van een gewelddadige staatsgreep tegen de regering. Meer dan 14 andere mensen zijn gearresteerd in verband met deze beschuldiging. Op veel plaatsen roepen deze ontwikkelingen herinneringen op aan het trauma van 1999, toen hooggeplaatste politici werden vermoord – en de onzekerheid groeit.

Mondiale reacties en vooruitzichten

Internationale organisaties zoals de Amerikaanse Commissie voor Internationale Religieuze Vrijheid zijn al in de ring beland en roepen op tot de vrijlating van de gevangengenomen geestelijken. John Eibner van CSI onderstreepte ook het belang van het “Zwitserse Vredesinitiatief voor Nagorno-Karabach”. In een andere oproep riep hij de internationale gemeenschap op om op te komen voor kerkleden en journalisten. Eibner maakte ook duidelijk dat de bezorgdheid van de Armeense mensenrechtenorganisaties die de instrumentalisering van de rechterlijke macht documenteren van cruciaal belang is.

De situatie in Armenië blijft in een impasse zitten. Politieke en sociale spanningen kunnen het land op de rand van geopolitieke instabiliteit brengen. Het plan is om over twee jaar de EU-top in Armenië te houden – de vraag is onder welke omstandigheden en welke veranderingen er tegen die tijd kunnen plaatsvinden. De kloof tussen institutionele actoren en het maatschappelijk middenveld zou een cruciale rol kunnen spelen in de toekomst van het land.